Drie claxons’, zegt commandant Erwin Ruijsink op gedempte toon in de commandocentrale van zijn onderzeeër Zeeleeuw. Schelle hoornstoten waarschuwen alle opvarende – van machinekamer tot in de boegbuiskamer – dat hun boot gaat duiken. Met een suizend geluid vullen ballasttanks 1 tot en met 5 zich met zeewater. De dieptemeter zakt gestaag naar 10 meter, 20 meter. ‘Koers 290, breng me naar periscoopdiepte’.

Door de aanvalsperiscoop van de Zeeleeuw is de dijk bij Den Helder goed te zien; molens draaien in de harde wind, een enkele wandelaar laat zijn hond uit.

Roteer het rechterhandvat van de periscoop en de mast draait snel met de klok mee: vandaag geen zeehond te bekennen op de grote zandplaat Noorderhaaks. De 68 meter lange Zeeleeuw vaart stilletjes tegen de stroom in, ergens in het zogehete Kuiltje, een 30 tot 50 meter diepe geul in het Marsdiep.

Zeldzaam kijkje

De marine gaf een zeldzaam kijkje aan boord van een onderzeeër die eind vorig jaar werd ingezet voor de kust van Somalië. Die demonstratie van boot en bijbehorende sensoren maakt en passant duidelijk waarom de onderzeedienst  -  met vier boten van ruim 200 miljoen euro per stuk – niet eens wordt genoemd in de huidige bezuinigingsplannen van Defensie. In ėėn zin: de Amerikaanse inlichtingendienst is indirect dolblij met de Zeeleeuw, de Walrus, de Dolfijn en de Bruinvis.

Tussenmaat

Onze boten hebben een unieke tussenmaat, stellen officieren in de zogeheten longroom van de onderzeeboot.

Die van de Amerikanen en Britten zijn volgens hen te groot om een kust dicht te naderen, terwijl de Duitse, Noorse en Zweedse modellen te klein zijn om ver van huis te gaan. Daardoor bekleedt Nederland relatief eenvoudig een serieuze positie binnen de internationale inlichtingenwereld.

In ruil voor inlichtingen over Somalië krijgen wij bijvoorbeeld Amerikaanse inlichtingen over Afghanistan. Als je zelf niks te bieden hebt, krijg je ook niks. Zo werkt dat.

Vijf weken achtereen zakte de Zeeleeuw af langs de Somalische kust. Omdat de onderzeeër slechts 18 meter hoog is, van kiel tot periscoop, kan de boot opereren in water van 30 meter diep. ‘We zijn over een koraalrif gevaren en lagen daarna een tijd achter een tweede rif om een piratennest te observeren’, zegt een jonge navigatieofficier. Op zesduizend yards (ruim 5 kilometer) is nog net te zien of een inwoner door een hond of een kind wordt gevolgd, zegt hij. Tegelijkertijd pikt de sonar tot tientallen kilometers afstand het geluid op van een startende buitenboordmotor. ‘Dan waarschuwden wij een Brits marineschip in de buurt, dat een helikopter stuurde’.

Vijf keer ingezet

In de afgelopen tien jaar werden de Nederlandse onderzeeërs vijf keer ingezet in het oostelijk deel van de Middellandse Zee, acht keer in de Arabische Zee, vijf keer in het Caraïbisch gebied en ėėn keer in het Somalisch Bassin. De boten verrichten vooral inlichtingenmissies waarbij met twee periscopen naar de kust of naar schepen wordt gekeken en een antenne al het radioverkeer uit de ether plukt. Ook gericht mobieltjes afluisteren is met wat extra moeite mogelijk. Op zulke missies varen analisten van de militaire inlichtingendienst (MIVD) mee.

Voor de bemanning zijn die reizen relatief saai. Liever oefenen zij klassieke taken als het torpederen van schepen en het jagen op andere onderzeeërs.

Als dat hun hoofdtaak was geweest, hadden de onderzeeërs de bezuinigingen waarschijnlijk niet overleefd.

Volgens kapitein ter zee Marc Elsensohn, verantwoordelijk voor de onderzeedienst, zijn de vier boten duur aangeschaft, maar relatief goedkoop om in de vaart te houden. ‘Er werken hier maar 314 man’.

MIVD

Volgens Elsensohn is de MIVD zijn grootste klant en werkt hij vooral samen met de Amerikanen en Britten. De Nederlandse onderzeeërs krijgen een moderniseringsprogramma, waardoor ze tot 2025 moeten meekunnen. Zo wordt de navigatieperiscoop vervangen door een mast vol hightech camera’s, waarna de bemanning kan meekijken en inzoomen op schermen. Nu moet de MIVD genoegen nemen met een provisorisch gemonteerde compact camera.

Volgens commandant Ruijsink hebben de Somalische piraten nooit gemerkt dat zij werden bekeken. Als de Zeeleeuw alleen zijn aanvalsperiscoop boven water uitsteekt, zal een alerte piraat moeten zoeken naar iets dat lijkt op een colafles dat een paar kilometer verderop uit zee steekt.

De Zeeleeuw is wel ontdekt door een walvis met een kalf die geregeld kwam kijken naar dat gevaarte tussen twee koraalriffen.

Gr, J.T.

Noot:

De boegbuiskamer is het voorstegedeelte van een onderzeeboot, hier bevinden zich tevens de lanceer inrichtingen voor het afvuren van torpedo’s.

Hr.Ms.  Walrus

De boot heeft het gehele jaar op de rijkswerf gelegen voor het geplande onderhoud. Was het aanvankelijk de planning dat de boot nog dit najaar weer aan steiger 19 zou verschijnen, kan op dit moment geconstateerd worden dat de vooruitzichten hierin niet rooskleurig zijn. Naar verwachting zal het nog even op zich laten wachten voordat de Walrus weer aan steiger 19 zal verschijnen. Oorzaak hiervoor zijn divers. Nalevering van onderdelen, tussentijds spoeddokkingen van andere boten zijn slechts 2 oorzaken die tot uitstel  leiden.

Hr.Ms. Bruinvis

Onder commando van LTZ1 Veenstra begint de boot op 10 januari aan een opwerktraject met als uiteindelijke doel als boot en bemanning inzetgereed verklaard te worden. De eerste varende periode start op 22 maart. De boot gaat voor een dag naar zee om een algehele systeemcheck uit te voeren. Op 28 maart vangt een vaarperiode van circa 3 weken aan. De reis gaat richting Noorwegen, en een havenbezoek te Kristiansand is onderdeel van het programma. De reis wordt afgesloten op 14 april. Op 9 mei wordt het opwerktraject vervolgd. Ditmaal gaat de reis naar zuid-engelse wateren waarbij Plymouth en Gardiff worden aangedaan. Het torpedowapensysteem wordt ondermeer beproefd. Op 2 juni schuift de boot de schepenlift op voor een periodieke dokking. Werd het programma in het voorjaar voornamelijk gebruikt voor materieels beproevingen, zo wordt op 26 september het varende vervolgprogramma opgepakt. Ditmaal ook om de bemanning naar een hoger niveau te brengen. De reis eindigt op 15 oktober te Den Helder, nadat een havenbezoek aan Stavanger  is gebracht. Op 27 oktober geeft LTZ1 Veenstra het commando over de boot over aan LTZ1 Smit. Met de kersverse commandant vertrekt de boot op 7 november naar zee om het laatste deel van het opwerkprogramma af te werken. Noodgedwongen moet de boot op 21 november terugkeren naar Den Helder voor een spoeddokking. Het programma wordt op 10 december weer opgepakt, echter de tijd ontbreekt om het gehele programma af te werken. Op 16 december meert de boot af te Den Helder. Het opwerkprogramma wordt voortgezet in 2012.

Hr. Ms. Zeeleeuw

De Zeeleeuw schuift op 17 januari de schepenlift op voor een periodieke dokking. De boot is eind 2010 teruggekeerd van een antipiraterij missie in de Indische oceaan. Dit heeft het nodige gevergd van de boot. Met een intensief vaarprogramma in het vooruitzicht wordt de boot optimaal geprepareerd. Geknipt en geschoren en verschijnt de boot op 22 februari tip top in orde weer aan steiger 19. Op 7 maart vertrekt de boot onder commando van LTZ1 Erwin Ruijsink naar zee voor een reis van 7 weken. De reis bevat onder andere een  aantal FOST weken, een havenbezoek aan Plymouth, en een havenbezoek aan Faslane. De boot wordt gedurende de eerste weken ingezet ten behoeve van opwerkperiodes van bovenwaterschepen die de status ‘inzetgereed” moeten verdienen bij de Bridse opwerkautoriteit FOST  (Flag Officer Sea Training).

Voor boot en bemanning id dit een opwarmertje voor het SMCC programma welke op 23 maart begint. De Submarine Command Cource staat dan onder leiding van KLTZ  Platel. In het najaar 2011 zal KLTZ Platel worden afgelost door KLTZ Klein.

De Nederlandse deelnemers aan deze commandantenopleiding zijn LTZ1 Woertman en LTZ1 Smit.

Vanuit de FOST areas bij Zuid Engeland wordt op 23 maart koers gezet via de Ierse zee richting de noordelijke wateren nabij Schotland en Faslane. Op 17 april wordt uiteindelijk afgemeerd te Faslane voor een havenbezoek, en eindigt de SMCC. De boot meert op 23 april af te Den Helder.

Hierna volgt een relatief rustige periode. Van 23 tot 27 mei wordt gevaren voor admiraliteit. Het programma spreekt van VIP varen. CZSK als gastheer maakt gebruik van de boot om op dagbasis een vaartocht te maken. Een diversiteit aan gasten maakt hierbij zijn opwachting. Van 1 tot 3 juli zijn de marinedagen. De boot wordt hiervoor opengesteld, en zoals gewoonlijk genieten de onderzeeboten, in dit geval de Zeeleeuw een enorme belangstelling. De mystiek rondom een onderzeeboot blijft een enorme motivator om uren in de rij te staan.

Zoals in de inleiding reeds gememoreerd heeft het fenomeen “bemanningswissel” zijn intrede gedaan  bij de Onderzeedienst. Hiervoor zijn 2 weken in september gereserveerd. De bemanningen van de Zeeleeuw en Dolfijn wisselen van boot. De reden waarom nou juist deze 2 boten de wissel uitvoeren heeft alles te maken met het vaarprogramma van de Dolfijn. Hierover later meer. De Zeeleeuw krijgt dus een nieuwe bemanning. De zittende Commandant Zeeleeuw, LTZ1 Ruijsink geeft het commando over aan LTZ1 Ruizeveld de Winter. Op 21 september is de bemanningswissel een feit. Het is voor menig bemanningslid toch even wennen aan “zijn “ nieuwe boot.

Het vervolgprogramma van de  Zeeleeuw voor het najaar heeft nog 1 reis in petto. Een 5 – weekse reis in zuid Engelse wateren bij FOST wordt op 27 november afgerond. Hiermee zit het varende jaar voor  Hr. Ms  Zeeleeuw voor 2011 erop.

Hr. MS. Dolfijn

Op 20 januari geeft LTZ1 Van Beek het commando over aan LTZ1 Ruizeveld de Winter. Boot en bemanning beginnen reis 1 op 5 februari. Op het programma staan een TFX (torpedo firing exercise) en de COQCEX (commanders qualification cource exercise). Deze laatste is de eerste varende beproeving voor de SMCC deelnemers (commandanten opleiding) die later dat jaar aan boord van de Zeeleeuw verder vervolgd is. De reis welke 2 weken in beslag neemt, speeld zich af in de Noorse wateren. Een havenbezoek Bergen is opgenomen in het programma. Tijdens de reis blijkt de boot een serieus defect te hebben aan een brandstoftank. Hiervoor moet de boot een spoeddokking ondergaan. De boot meert regulier, op 21 februari af te Den Helder en schuift op 24 februari de schepenlift op. Het is een spoed klus. De boot staat n.l. gepland voor vertrek op 28 maart naar de oostkust van de Verenigde Staten. De reparaties zijn uitgevoerd, en conform planning vertrekt de boot op 28 maart naar zee. Reis 2 is een mooie trip, en brengt de boot langs de oost kust van de Verenigde Staten via Puerto Rico naar Curaçao. Van Curaçao gaat de reis door naar Fort de France. Hierna wordt de Atlantische oversteek aangevangen om via La Coruna op 22 juni weer aan steiger 19 af te meren. Op 22 juli wordt de boot verhaald naar de schepenlift. Ditmaal een geplande periodieke dokking. Zoals reeds aangehaald bij de zeeleeuw is op 21 september de bemanningswissel tussen Dolfijn en Zeeleeuw een feit. Beide bemanningen zijn volledig van platform gewisseld. Het programma voor de boot Dolfijn ziet er na 21 september als volgt uit. De boot vertrekt op 7 november naar zee. De reis is richting middellandse zee. Na een havenbezoek Valencia brengen boot en bemanning de Kerstdagen door op Malta. Direct na de Kerst op 27 december wordt koers gezet richting Port Said met als doel de Sues kanaal passage uit te voeren op 2 januari 2012. De reis voor de Dolfijn duurt voort tot medio juni 2012.

Hr. Ms. Mercuur 

Daar waar onderzeeboten varen, daar tref je vaak de Mercuur aan. Het torpedowerkschip biedt ruimte aan torpedo’s opstappers en afstappers van onderzeeboten. Kortom het schip is tot veel in staat, en is van groot belang voor de Onderzeedienst. Voor de Mercuur, begint reis 1 op 5 februari. Onder leiding van LTZ1 Eppingbroek wordt gezamenlijk met de Dolfijn een 2 wekelijks programma afgewerkt in Noorse wateren. Een havenbezoek Bergen met de Dolfijn wordt tot wederzijds genoegen afgelegd.

Op 28 maart vertrekt het schip wederom naar zee. Ditmaal om de Bruinvis te assisteren bij de geplande beproevingen na onderhoud. De Mercuur legt samen met de Bruinvis, een havenbezoek af aan het Noorse Kristiansand. Op 14 april wordt afgemeerd aan steiger 19Z. Op 9 mei vertrekt het schip opnieuw, wederom ten dienste van de Bruinvis. Nadat de Bruinvis het programma heeft afgerond vertrekt de Mercuur vanuit zuid Engelse wateren richting het Spaanse Almeria om zich te voegen bij een taakgroep bestaande uit een aantal mijnenjagers. De Mercuur zal gaan fungeren als stafschip over deze taakgroep. Hiermee wordt de veelzijdigheid van de Mercuur nog maar eens een keer aangetoond. De rest van deze reis staat in het teken van een z.g. kruisreis voor adelborsten. Achtereenvolgens worden de havens Cartagena, Lissabon en Portsmouth aangedaan alvorens op 14 juli terug te keren naar Den Helder. Op 26 september vertrekt het schip weer naar zee. Ditmaal wederom ter ondersteuning van de Bruinvis. Deze reis eindigt gelijktijdig met die van de Bruinvis, namelijk op 15 oktober.

Dit was tevens de laatste reis voor Hr. Ms. Mercuur voor het jaar 2011.

Tot zover deze bijdrage met betrekking tot de activiteiten  rond de Onderzeedienst

 JT

Na een afwezigheid van enkele maanden is Chinees Ome Kees weer terug gekeerd van zijn kruiden tuintje om een vervolg te schrijven van al die overheerlijke sambalansen, veel lees plezier gewenst en denk om de zaadjes.

Sambal babi 1

250 gr. Varkensvlees                                  1 theel. Trasi

2 rode uien                                                   2 lomboks

4 tenen knoflook                                         2 eetl. Asemwater

2 eetl. Laksa                                                 2 djeroek-poeroetbladeren

Olie                                                                2 salambladeren

¾ theel. Djahé                                              zout

¾ theel. Laos

Snijd het vlees in dobbelsteentjes. Kook het met weinig water half gaar. Week de laksa.

Snijd uien, knoflook en lomboks fijn. Vermeng ze met de kruiden, behalve de bladeren, en bak alles even op in de olie. Doe het vlees erbij met asemwater. Laat nog even doorkoken en doe de laksa erbij. Even laten smoren en daarna santen, kookvocht, djeroek-poeroet en salambladeren toevoegen. Kook tot het vlees gaar is en de santen olie loslaat.

Sambal babi 2

250 gr. Varkensvlees                                  2 Lomboks

2 uien                                                            1 theel. Trasi

4 tenen knoflook                                         ½ theel. Suiker

1 bosje lente uitjes of jonge prei               3 eetl. Asemwater

(klapper) olie                                                           zout

Snijd het vlees in dobbelsteentjes en uien, knoflook, lomboks en prei fijn. Kook het vlees als in sambal babi 1. Vermeng uien, lomboks en knoflook met de trasi en de andere kruiden. Bak ze even op in de olie en voeg de stukjes vlees toe. Doe er vervolgens prei, asemwater en het kookvocht van het vlees bij en laat alles inkoken tot het bijna droog is.

Men kan dit gerecht ook maken van restjes kip.

Sambal babi 3

250 gr. Varkensvlees                                  ½ dl trasiwater

2 rode uien                                                   1 theel. Ketjap

4 tenen knoflook                                         ½ theel. Peper

100 gr. prei of bieslook                              zout

3 eetl. Laksa

Maak dit gerecht op dezelfde wijze klaar als sambal babi 2

Sambal asem van woeni

250 gr. woeni’s                                            2 theel. Zout

1 theel. Garnalenpasta                                1½ theel. Trasi

1¼ dl water                                                  6- 7 lomboks

Maak de woeni’s fijn. Snijd de lomboks zeer fijn en vermeng ze met de overige ingrediënten.

Sambal hati 1

250 gr. kippenlevertjes en maagjes                      1 eetl. Seré

2 uien                                                            1 theel. zout

5 tenen knoflook                                         ¼ theel. Suiker

Olie                                                                1½ eetl. Asemwater

4 lomboks                                                     2 djeroek-poeroetbladeren

½ theel. Laos                                                2 dl santen

3 kemiries

Was de levertjes en maagjes en snijd ze in kleine stukjes. Kook ze. Pof de kemiries, snijd ze met uien, knoflook en lomboks zeer fijn en vermeng ze met de overige kruiden, behalve seré en de djoeroetbladeren, en bak ze in olie.

Doe daarna de stukjes lever en maagjes met asemwater, seré en de bladeren bij de kruiden en kook alles in de santen tot deze olie loslaat.

Sambal hati 2

Ca. 250 gr. Runderlever                              3 kemiries

1 ui                                                                1 theel. Zout

3 tenen knoflook                                         ½ theel. Suiker

Olie                                                                1 dl. Dikke santen

½ theel. Seré                                                2 dl. Santen

¾ theel. Laos                                                1 lombok

Asemwater

Pof de kemiries en snijd ze met lever, ui en knoflook fijn. Vermeng uien en knoflook met de overige kruiden, behalve seré en lombok, en bak ze in de olie.

Snijd de lombok fijn en voeg deze met lever en seré toe. Doe er santen bij en laat dit mengsel inkoken. Voeg er dikke santen aan toe en kook alles tot de olie uit de santen vrijkomt.

Wordt vervolgd: